• ارسال شده در تاریخ : 1396-11-07 در دسته : مشاهیر فرش


استاد احمد ارچنگ

احمد هرتمنی معروف به  احمد ارچنگ (1293- 1369 شمسی) هنرمند نقاش و طراح فرش و کاشی اصفهانی است كه از او طرح های چشم نواز و زیبایی در نقش قالی باقی مانده است.

احمد هرتمني در اصفهان و در خانواده‌اي مذهبي در سال 1293 شمسي به دنيا آمد. پدرش مردي روحاني به نام شريعتمدار بود و مادرش نيز در هنر تذهيب دستي داشت.

در سن 4 سالگی برای آموزش سواد به مکتب خانه مسجد میرزا باقر در خیابان مسجد سید اصفهان رفت.

پس از گذراندن مکتب در شش‌سالگی به مدرسه تجار رفته و به گفته خودش در بین شاگردان تمام دروسش ممتاز می‌شود. روزي به جاي نوشتن مشق بر روي لوح حلبي تصوير معلم را كشيد و به خاطر اين كار تنبيه گرديد. از آن پس نقاشي مورد توجه او قرار گرفت، به طوري كه همة وقت بيكاري خود را به نقاشي گذراند، و از طرف معلم نقاشی خود «حسین ولی‌الهی» به نقاشی تشویق می‌شود.

پس از اتمام امتحانات پنجم، «جمال مجلسی» مدیر مدرسه او را برای کارآموزی به کارگاه قالی‌بافی «حاجی میرزا محمد مهدی» معرفی می‌کند و آن‌چنان شیفته این هنر می‌شود که در ظرف چند روز نقشه‌زنی و کارهای دیگر استاد را فرا می‌گیرد و پس از بازگشت يك دستگاه بافندگي درست كرد.

خانواده که علاقه او را دیدند او را نزد استاد غلامحسین اسلیمی هنرمند قالیباف فرستادند تا اصول طراحی را فرا گیرد. پس از یک هفته قالیبافی و نقشه خوانی را یاد گرفت و مشغول ساختن نقشه های فرش شد. استاد اسلیمی چون توانایی ذهنی او را فراتر از خود دید وی را برای رنگ آمیزی و نقطه چینی طرح نزد نصرالله دخانی (معروف به گچکار) در باغ ملی فرستاد. طوری که نخستین دستمزد کارهایش را نیز دریافت می‌کند.

احمد حدود دو سال در كارگاه استاد گچكار مشغول بكار بود كه روزي پرفسور پوپ از آن كارگاه ديدن مي‌كند و كار احمد ارچنگ مورد توجه وي قرار مي‌گيرد. پوپ از احمد مي‌خواهد كه در مدت سه ماهي كه در اصفهان است همراهش باشد. اين همراهی موجب آشنایی استاد ارچنگ با بسياري از طرح‌هاي هنر ايران می شود.

پوپ به او پیشنهاد داد تا در نقشه فرش به نقش های کاشی ها توجه کند. از آن زمان به دقت در نقش و نگارهای صفوی می پردازد و به کار طراحی از روی بناهای تاریخی روی می آورد. طرح گنبد مسجد امام (شاه سابق)، اولین نقشه ای است که استاد ارچنگ آن را طرح می کند.

بعدها تعریف ها و تشویق های پرفسور پوپ باعث می‌شود مقدار زیادی از گِراوُر فرش‌های باستانی و شاه عباسی «عزت‌اله‌خان ذبیح» مدیر کارخانه منجمی به سفارش پوپ در اختیار احمد قرار گیرد. با ابتکار او تزیینات اصیل ایرانی از زمان ساسانی و سلجوقیان تا زمان صفویه، از گچ‌کاری‌ها گرفته تا کاشی‌کاری و معرق‌تراشی نقشه‌های فرش قدیمی همه را در هم آمیخته الفبای طرح‌هایش می‌کند. شهرت استاد ارچنگ به قدری فراگیر می شود که کارگاه‌های مطرح آن زمان همانند؛ شورشی، انصاری، کاردار فرانسه و همه بافندگان ریز و درشت از طرح‌های بی‌نظیر او استقبال می‌کنند.

سال ۱۳۱۳ در مسابقه طراحی کاشی پشت و بغل‌های میدان نقش جهان اصفهان که از طرف شهرداری اصفهان و زیر نظر آندره گدار فرانسوی سرپرست وقت اداره باستان‌شناسی به منظور مرمت این بنای برگزار شده بود، حائز رتبه اول شد و مسئولیت طراحی پشت بغل‌ها را بر عهده گرفت. به این ترتیب زمینه مساعدی برای کار و تجربه روی طرح‌های مختلف ایرانی در زمینه کاشی نیز برایش به وجود آمد..

ارچنگ در سال 1321 فرشی بافت که به وسیله فرماندار اصفهان به تهران فرستاده شد و مورد توجه قرار گرفت.

احمد هرتمني پس از پايان دوره سربازي عازم تهران شد تا در مسابقه‌اي كه براي طراحي فرشي كه توسط شركت فرش بافته مي شد شركت نمايد. اين مسابقه زير نظر استاد حسين طاهرزاده بهزاد اجرا مي‌شد و استادان بنامي شركت داشتند، طرح احمد ارچنگ برگزيده شد. با برگزيده شدن طرح فرش وي در مسابقه تهران، از شهرت بسياري نزد هنرمندان برخوردار شد و دعوت هاي متعددی برای کار در تهران به او پیشنهاد شد اما او در تهران نماند و به اصفهان بازگشت.

از استاد احمد ارچنگ صدها طرح نفیس و نقشه های ارزشمند فرش بافی باقی مانده است که امروز سرمشق هنرمندان به شمار می رود.

استاد ارچنگ در طول زندگی خود از محضر استادان به نامی برخوردار شد. از جمله استاد مصورالملكي، استاد سيد هاشم نقاش، استاد صانعي و استاد دخاني در اصفهان و در تهران در كنار استاداني چون ميرزا آقا امامي، حاج ميرزا عبدالرحيم امامي و برادرش، حاج مهدي خان حقيقي صفدري قاليباف، حاج احمد عجمي قاليباف و عبدالخالق شورشي قرار گرفت.

از شاگردان برجسته استاد نیز می توان از استاد عباس کرباسیون، اكبر مینایییان و فرزندش، رحمت الله شادمان و استاد اکبر زرین نقشه اشاره کرد که آموزشگاه خود را ارچنگ نامیده است تا یاد استاد را زنده نگاه دارد.

استاد احمد ارچنک در روز دوشنبه 17 اردیبهشت سال 1369و در سن 76 سالگی دیده از جهان فروبست.