• ارسال شده در تاریخ : 1396-11-21 در دسته : دانش فرش


قالی باغ بهشت تبریز

از دیگر شاهکارهای هنر فرش بافی ایران که آوازه آن در جهان بلند است فرش باغ بهشت یا کراکو تبریز است که یکی از زیباترین فرش های دستباف دنیا به شمار می آید که اواسط قرن شانزدهم در دوران صفویه بافته شده است،

علاوه بر نهایت هنر و ظرافتی که در این فرش به کار رفته داستان شگفت انگیز این فرش بر شهرت َآن افزوده است.

سرنوشت شگفت انگیز این قالی از زمانی شروع شد که در دوران جنگهای ایران و عثمانی این قالی بدست عثمانیان افتاد و چون در آن زمان قسمتی از اروپا در تصرف عثمانیان بود به لهستان فرستاده شد.

در جنگ پارکانی در سال 1683 میلادی که مابین لهستان و عثمانی بود، پادشاه لهستان ژان سوم (ژان سوبیسکی) این قالی را به غنیمت گرفت و آن را به کراکوو پایتخت آن زمان لهستان برد و به کلیسای کراکوو هدیه کرد.

این فرش پس از انتقال به کلیسا، برای گستردن در پله های محراب کلیسا در نظر گرفته شد و چون ابعاد قالی بزرگ بود آن را از وسط به دو نیم تقسیم کردند، نیمی پهن و نیم دیگر به انبار کلیسا انتقال یافت. بعدها نیم موجود در انبار به عتیقه فروشی فرانسوی فروخته شد و آن نیز به شخصی فرانسوی بنام ژول مسی فروخت. در سال 1903 میلادی، مسی نیز قالی را به موزه هنرهای تزئینی پاریس هدیه داد و به نام کراکوو پاریس در موزه نگهداری شد.

اما نیمه موجود در کلیسای کراکوو لهستان در جنگ جهانی دوم به غنیمت آلمان ها در آمد، پس از اتمام جنگ، آن را به لهستان بر گردانده و در بخش شرقی موزه واول شهر کراکوو نگهداری می کنند و این نیم دیگر قالی باغ بهشت تبریز، واول کراکوو نامیده می شود.

پس از سالها در نمایشگاهی در کاخ سلطنتی واول شهر کراکوو نمایشگاهی گشایش می یابد که تنها شامل یک اثر هنری بسیار پر ارزش است که در گذشته یکپارچه بوده و امروزه دو تکه شده است و به دو موزه تعلق دارد. پس از آن نیز نمایشگاهی در خانه یونسکو پاریس برگزار و بار دیگر دو قسمت از هم جدا شده در کنار هم قرار میگیرند.

قالی باغ بهشت تبریز ( کراکوو ) که به دست هنرمندان نگارگر گارگاه سلطنتی طراحی و بافته شده است. تار و پود کراکو یا باغ بهشت صفوی از پشم و ابریشم است و در رجشمار 56  با بهره گیری از گره ترکی ودر ابعاد 33/7 × 10/4 سانتی متر ( 30 متر ) بافته شده است.

طرح متنی این فرش نشان از باغی خیالی دارد و آبشاری جاری و گلها و شکوفه ها و درختان سرو با پرندگان رنگارنگ و حیواناتی نظیر: شیر، پلنگ، گوزن، آهو و میمون به بهترین گونه نقش شده اند. سیمرغی از میان شاخه ها در پرواز است و تمامی این نقوش بر روی رنگ متن طلایی با درخششی خاص دیده می شوند. در میانه قالی، ترنجی بیضی شکل با رنگ ارغوانی و دو سرترنج هماهنگ دیده می شود. از سه حاشیه یکی عریض تر با نقش یک در میان از گل ها به همراه آهوان در کنار پرندگان دیگر نقش شده اند. دو حاشیه دیگر، باریک تر با نقش گل و نخل بر روی زمینه زرد و گل پرنده روی زمینه سرمه ایی سیر طراحی شده اند.

زمانوسکی کارشناس ارشد هنری لهستان این قالی را از برجسته ترین آثار تاریخ هنر تزئینی تبریز و ایران، و حتی سراسر جهان می داند. و پروفسور پوپ نیز آن را یکی از کامیابی های بزرگ تاریخ هنر تزئینی می شمارد.

در سال های اخیر استاد رحیم چرخی با الهام از طرح اصلی و رعایت تمامی موارد فنی باغ بهشت تبریز را طراحی نمود.  سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان آذربایجان شرقی این طرح را برای تولید به دست استاد احمدلو سپرد و هم اکنون نمونه ای دیگر از این فرش در تبریز بازبافی شده است.